Wat sensorische verwerking ermee te maken kan hebben.

De zomervakantie loopt stilaan op zijn einde. Voor veel kinderen betekent dat: terug naar school. Sommigen kijken ernaar uit, maar er zijn ook kinderen die hier echt tegenop zien. Ze krijgen buikpijn, liggen te woelen in bed of huilen bij de gedachte alleen al. Als je hen iets van school vraagt, bv. eens een rekensom dan weigeren ze te antwoorden.

Natuurlijk kan dat met allerlei factoren te maken hebben – nieuwe juf, nieuwe klas, spanningen rond prestaties of sociale relaties – maar ook de manier waarop een kind zintuiglijke prikkels verwerkt kan hierbij een belangrijke rol spelen.

Vanuit de sensorische integratietheorie, gebaseerd op ideeën van Jean Ayres, kijken we naar hoe kinderen informatie uit hun zintuigen opnemen, verwerken en gebruiken. Wanneer dit moeizaam verloopt, kan terug naar school gaan een berg lijken die niet te beklimmen is.

Te veel of te weinig prikkels: sensorische modulatieproblemen?

Kinderen met modulatieproblemen hebben het moeilijk om prikkels goed te doseren. Er komen er te veel of te weinig binnen.

• Er komen te veel prikkels binnen (hyperreactief):
  Voor deze kinderen voelt de schoolomgeving overweldigend. Het lawaai van pratende kinderen op de speelplaats, felle lichten in de klas of de geur in de refter kan voelen alsof alles tegelijk en té intens binnenkomt. Geen wonder dat ze angstig worden bij de gedachte om terug in die drukte te stappen.
• Er komen te weinig prikkels binnen (hyporeactiviteit):
  Andere kinderen voelen te weinig prikkels en gaan net extra spanning opzoeken: ze wiebelen, tikken, botsen. Op school kan dit leiden tot opmerkingen van leerkrachten of conflicten met klasgenoten, waardoor de drempel om terug te gaan alleen maar groter wordt.

Hoe kan je een kind ondersteunen?

• Voorzie voorspelbare rustmomenten voor de kinderen waarbij te veel prikkels binnen komen.
• Voeg extra prikkels toe bij kinderen die ondergevoelig zijn bv. extra laten bewegen.
• Benoem samen wat lastig is en zoek naar kleine aanpassingen (bijvoorbeeld eerst even rustig binnenkomen voor de bel gaat).
• Gebruik eventueel hulpmiddelen zoals een fidget, verzwaringsknuffel, bodysock (zie: https://prikkelsomtegroeien.be/een-body-sock-en-onze-zintuigen/) of een wiebelkussen.

Onzekerheid in het lichaam: sensomotorische problemen?

Sommige kinderen ervaren moeilijkheden om een houding te handhaven, kunnen bewegingen moeilijk coördineren of hun motorische planning verloopt niet zoals het moet. Het gevolg kan zijn dat ze vaker struikelen, moeite hebben om mee te doen met balspelen of ze zijn bang om te klimmen of springen.

De speelplaats kan dan aanvoelen als een mijnenveld: wat als ik weer val, uitgelachen word of niet mee kan doen? De angst om terug te gaan naar school kan dus ook voortkomen uit een gebrek aan veiligheidsgevoel in het eigen lichaam.

Hoe kan je een kind ondersteunen?

• Oefen motorische vaardigheden in een veilige omgeving (bijv. fietsen, evenwichtsspelletjes).
• Stimuleer diepe druk en proprioceptieve activiteiten (duwen, trekken, dragen) om het lichaamsgevoel te versterken.
• Laat je kind ook eens traag bewegen, bv. traag over een parcours stappen of kruipen.
• Bouw succeservaringen in: laat het kind ervaren dat het wel iets kan en dat kleine stapjes vooruit ook tellen.

Moeite met verschillen opmerken: sensorische discriminatieproblemen?

Kinderen met discriminatieproblemen hebben moeite om subtiele verschillen in prikkels te onderscheiden. Dat kan gaan over horen, zien, voelen, maar ook over oriëntatie in ruimte en tijd.

Op school kan dit betekenen dat een kind:

• klanken en woorden moeilijk uit elkaar houdt,
• niet goed weet waar geluid vandaan komt,
• onzeker wordt bij opdrachten met links/rechts of boven/onder,
• sneller verdwaalt in de gangen of moeite heeft om zijn spullen terug te vinden.

Dit geeft vaak een gevoel van verwarring en onzekerheid: “Ik weet niet wat ik moet doen, ik ben bang dat ik fouten maak.” En ook dat kan leiden tot angst om terug te keren.

Hoe kan je een kind ondersteunen?

• Geef duidelijke, visuele ondersteuning (pictogrammen, vaste plaats voor spullen, boekentas met vakjes zodat alles geordend kan worden).
• Bied herhaling en structuur, zodat taken voorspelbaarder worden.
• Geef tijd en erkenning: fouten maken mag, het brein heeft oefening nodig.

“Plannings- en uitvoeringsvaardigheden” verlopen moeilijk: praxisproblemen?

Wanneer een kind moeilijkheden heeft in het onderscheiden van interne signalen uit de evenwichts- en houdingszin, proprioceptie (spierspanning, gewrichten) of interoceptie (signalen uit het lichaam zoals honger, dorst, plassen), en dit moeilijk kan combineren met informatie uit de buitenwereld, dan wordt het plannen en uitvoeren van handelingen erg lastig. Het gaat gepaard met discriminatieproblemen en onzekerheid in het lichaam.

Dit uit zich bijvoorbeeld in:

• niet weten hoe een taak moet starten,
• chaotisch werktempo,
• onzekerheid bij nieuwe opdrachten,
• moeite met zelfzorg (veters strikken, jas dichtdoen),
• “bevriezen” omdat het kind niet weet hoe te beginnen.

Deze praxisproblemen geven een kind vaak het gevoel dat school te moeilijk is en dat het voortdurend faalt. Daardoor kan de angst om terug te gaan groeien.

Hoe kan je een kind ondersteunen?

• Geef een kind de kans om te spelen, om te ontdekken hoe het met zijn lichaam in de ruimte kan bewegen en reageren op de omgeving.
• Nodig je kind uit om met een voorwerp verschillende manieren om ermee te spelen ontdekken bv. met een knikker en later met een lepel en knikker.
• Geef een kind een grote doos. Kan je hier in kruipen, er onder, er achter, … ? Wie kan dit nog? Wie kan dit niet? Hoe komt dit?
• Speel rollenspelen. Hoe reageer je op elkaar? Probeer dezelfde situatie enkele keren opnieuw, totdat het goed voelt.
• Ook hier: Geef tijd en erkenning: fouten maken mag, het brein heeft oefening nodig.

Tot slot

Als een kind angstig is om terug naar school te gaan, kan dat dus meer zijn dan “gewoon verlegenheid” of “tegen school opzien”. Soms ligt er een diepere laag in de manier waarop het kind zintuiglijke informatie verwerkt en erop reageert.

Door dit te begrijpen en er samen naar te kijken, kunnen ouders, leerkrachten en andere begeleiders kinderen helpen met kleine, haalbare strategieën. Zo wordt de terugkeer naar school minder een bron van angst en meer een kans om stap voor stap te groeien.

Tip: Probeer eens een dag door de ogen, oren, neus, huid, innerlijke wereld, … van je kind te beleven.

Wat voor jou vanzelfsprekend lijkt, kan voor een kind een enorme berg zijn. En precies daar begint het begrip en de steun die ze nodig hebben.

Mocht je meer hulp nodig hebben dan de tips die we in deze blog geven, kan je eens kijken of iemand van prikkelsomtegroeien.be je kan ondersteunen.